φίλες και φίλοι, γεια σας και χαρά σας
Το πρώτο, λογικά και χρονικά, ερώτημα που διατυπώνουμε στην Σχολή είναι: πως φτάσαμε εδώ; Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι αν και κομβικής σημασίας, το ερώτημα είναι ολοφάνερα ασαφές και γενικόλογο και πιθανότατα να αναδειχτεί σε πηγή σύγχυσης παρά πνευματικής διαύγειας. Είναι κομβικής σημασίας διότι καταγράφει την ανησυχία και την αγωνία μας για το μέλλον. Ένα μέλλον στο οποίο ο Κύριος έχει διεισδύσει (penetration σημαίνει διείσδυση αλλά και διορατικότητα) έχοντας για βάση (fort, kremlin, burg, κάστρο, οχυρό, φρούριο, πόλις, κλπ) το παρόν, και το έχει αποικίσει, το έχει κατακτήσει. Η βεβαιότητα ότι οι υποτελείς Παραγωγοί του κοινωνικού πλούτου μπορούν να απελευθερώσουν το μέλλον ερείδεται στην πάγκοινη συνειδητοποίηση ότι ο Κύριος είναι εξαρτώμενος από τον Παραγωγό του κοινωνικού πλούτου, ότι είναι εγγενώς ενδεής και αυτός είναι ο λόγος που ή έσχατη ισχύς του, το έσχατο καταφύγιό του είναι τα όπλα, τα μέσα παραγωγής εξόντωσης, αρπαγής και καταστροφής. Εάν κάποτε το Κράτος απομείνει με δυο υπουργεία, το ένα θα είναι το υπουργείο Αρπαγής (Οικονομίας, Οικονομικών, Ανάπτυξης, κλπ) και το άλλο της Καταστολής (Εσωτερικών, Δημόσιας Τάξης, Εθνικής Άμυνας). Αυτός είναι και ο λόγος που οι γαιοκτήμονες δουλοκτήτες της Αρχαίας Ελλάδας υποστήριζαν ότι το γαρ παρόν βαρύ τους υπηκόοις (Θουκυδίδης). Κατά συνέπεια, η απελευθέρωση του μέλλοντος δεν είναι τίποτα άλλο παρά η απελευθέρωση του παρόντος, το οποίο διαρκεί τόσο όσο και το μέλλον: πολύ.
Το ερώτημα “πως φτάσαμε εδώ” είναι ένας κόμβος, ένας τόπος συνάντησης ερωτημάτων. Να ένα από αυτά: γιατί εδώ και πάνω από 2.500 χρόνια τα κοινωνικά προβλήματα, με την ευρεία σημασία του όρου (συμπεριλαμβάνω, π.χ., και την καταστροφή της φύσης), πολλαπλασιάζονται και επιδεινώνονται; Πότε άλλοτε η Γη και οι ανθρώπινες κοινωνίες αντιμετώπιζαν τόσα πολλά και τόσο οξυμένα προβλήματα όσο σήμερα; Ποτέ! . Αντιμετωπίζουμε το φάσμα της καταστροφής της ζωής – ένα φάσμα που δεν το προκάλεσαν οι Βουσμάνοι της Καλαχάρι ούτε οι χωρικοί της Βολιβίας, για να περιοριστώ σε αυτούς. Γιατί συσσωρεύονται τα προβλήματα το ένα πάνω στο άλλο και δεν επιλύονται; Είναι άλυτα ή αποτρέπεται η λύσή τους; Ποιο πρόβλημα είναι άλυτο; Η πείνα; Η έλλειψη στέγης; Η φτώχεια; Η ανεργία; Το αυτοκίνητο; Οι πόλεμοι; Ποιο; Δεν υπάρχει ούτε ένα πρόβλημα που να μην μπορεί να επιλυθεί. Ούτε ένα. Είναι τόσος ο πλούτος, οι γνώσεις και ο χρόνος που διαθέτουμε ώστε θα μπορούσαμε μέσα σε ένα πολύ χρονικό διάστημα να επιλύσουμε τα πιο σημαντικά από αυτά, αυτά που γεννούν όλα τα άλλα. Και όμως, δεν επιλύονται! Παρόλο που είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι αύριο θα είναι πιο πολλά και πιο οξυμένα, μιας και κάθε πρόβλημα γεννά άλλα προβλήματα (ο αριθμός τους εξαρτάται από το χρόνο της ζωής ενός προβλήματος). Γιατί δεν επιλύονται; Ποιος αποτρέπει την επίλυσή τους;
Να που φτάσαμε: η συνειδητή και προγραμματισμένη αποτροπή της επίλυσης των προβλημάτων συνυπάρχει με την επιθυμία και την δυνατότητα επίλυσής τους. Την πρώτη κατάσταση την αποκαλώ Κόλαση και την δεύτερη Παράδεισο. Κόλαση θα πει τιμωρία και δεν υπάρχει χειρότερη τιμωρία από την συνειδητή ή ασυνείδητη αποφυγή της αντιμετώπισης ενός προβλήματος. Φίλες και φίλοι, αυτή είναι η Κόλαση. Δεν υπάρχει καμιά απολύτως αμφιβολία ότι ζούμε στην Κόλαση. Την δεύτερη κατάσταση την αποκαλώ Παράδεισο. Παράδεισος δεν είναι ένα μέρος όπου οι άνθρωποι, πριν ή μετά τον θάνατο, ζουν ξέγνοιαστοι χωρίς στερήσεις, άγχος και συγκρούσεις. Παράδεισος είναι η ικανότητα και η δυνατότητα των κοινωνιών να αντιμετωπίζουν όσο πιο γρήγορα, όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται τα προβλήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν. Και προκύπτουν διότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τις συνέπειες των πράξεων μας, τις συνέπειες των λύσεων που εφαρμόζουμε. Φτιάξαμε ψυγεία για να συντηρούμε τα τρόφιμα, αλλά καταστρέφουμε το όζον. Το γνωρίζαμε; Όχι! Φτιάξαμε βενζινοκινητήρες αλλά καταστρέφουμε το περιβάλλον και αλλάζουμε το κλίμα. Το γνωρίζαμε; Όχι! Συνεχίσουμε ακάθεκτοι να παράγουμε μηχανές εσωτερικής καύσης και να προκαλούμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου; Συνεχίζουμε. Γιατί;
Το ερώτημα λοιπόν πως φτάσαμε εδώ μπορεί να αναλυθεί σε δύο: πως φτάσαμε στα πρόθυρα της έσχατης Κόλασης (με το ενδεχόμενο της Αποκάλυψης μπροστά μας), πως φτάσαμε στον έσχατο Παράδεισο, να έχουμε την δυνατότητα να αντιμετωπίσουμε ταχύτατα και αποτελεσματικότατα τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα; Μια απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, αυτήν που εγώ δίνω, θα βρείτε στο Αδρομερές σκιαγράφημα δυο παγκόσμιων ιστοριών, όπου διαβάζω την παγκόσμια ιστορία υπό το πρίσμα της Κόλασης (της Κυριαρχίας) και του Παραδείσου (του Κομμουνισμού). Θα το πω άλλη μια φορά: ο κομμουνισμός είναι η ικανότητα και η δυνατότητα μιας κοινωνίας, μιας ομάδας, να εντοπίζει και αν επιλύει γρήγορα και αποτελεσματικά τα προβλήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν και τα οποία, αν παραμείνουν άλυτα θα προκαλέσουν κι άλλα. Το γεγονός ότι η Κόλαση και ο Παράδεισος συνυπάρχουν, ότι συνυπάρχει η αποτροπή και η δυνατότητα / ικανότητα επίλυσης των προβλημάτων, σημαίνει ότι η Κόλαση, η Κυριαρχία συνυπάρχει με τον Παράδεισο, τον Κομμουνισμό: τη συμβίωση, τη συνεργασία, την κοινοχρησία, την κοινοκτησία, τη δημιουργική σύγκρουση, που είναι οι υλικές συνθήκες οι οποίες επιτρέπουν τον γρήγορο εντοπισμό και την αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων. Ο Κομμουνισμός προϋπήρχε της Κυριαρχίας, της αρπαγής και της καταστροφής του συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου, και συνυπάρχει με αυτήν. Δεν υπήρξε, δεν υπάρχει, δεν θα υπάρξει κοινωνία που να μην είναι κομμουνιστική. Τα καλά του δυτικού πολιτισμού, του κράτους δικαίου και πρόνοιας, της (αστικής κοινοβουλευτικής) δημοκρατίας δεν είναι καλά του δυτικού πολιτισμού, του κράτους και της δημοκρατίας: είναι τα κομμουνιστικά στοιχεία που συνυπάρχουν με την Κυριαρχία, η οποία βέβαια δεν θέλει ούτε να τα βλέπει, ούτε να ακούει ηι’ αυτά. Είναι, μαζί με τον Θάνατο, οι αήττητοι εχθροί του Κυρίου.
Και ερχόμαστε να θέσουμε ένα ερώτημα το οποίο προκαλεί την αναγκαιότητα συγκρότησης της Προβληματουργικής. Ο όρος προβληματουργική (τέχνη) έχει πλασθεί από τον Πλάτωνα, θα τον διαβάσετε στον διάλογο “Πολιτικός” (280a), και χρησιμοποιήθηκε και από τον γραμματικό Πολυδεύκη στα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα με άλλη σημασία. Στην επόμενη διάλεξη θα καταπιαστούμε με τον πλατωνικό όρο και τη σημασία που έχει. Προβληματουργική τέχνη (ή επιστήμη) είναι η τέχνη της παραγωγής προβλημάτων. Θα δούμε ότι άλλο πράγμα εννοεί ο Πλάτων (και ο Πολυδεύκης) με τον όρο πρόβλημα κι άλλο εμείς. Πρόκειται όμως για την ίδια λέξη. Το πρώτο λοιπόν που πρέπει να κάνουμε είναι να μελετήσουμε την αρχική σημασία και την σημασιολογική εξέλιξη του όρου “πρόβλημα” και θα το κάνουμε στην προσεχή διάλεξη. Ποιο όμως ερώτημα επιβάλλει την συγκρότηση της σημερινής Προβληματουργικής; Το εξής: τι θα συμβεί εάν επιλυθούν τα πολλά και παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα; Το ζήτημα εάν κάτι τέτοιο είναι δυνατόν το έχουμε εξετάσει και έχουμε απαντήσει καταφατικά. Προφανώς, το ερώτημα δεν έχει νόημα γι’ αυτούς που αρνούνται μια τέτοια δυνατότητα. Θα προτείνω λοιπόν να εκλάβουμε το ερώτημα ως άσκηση λογικής, καλλιέργειας του πνεύματος. Τι θα συμβεί; Η πρώτη απλοϊκή απάντηση είναι: πολύ ωραία, πολλά κοινωνικά προβλήματα δεν θα υπάρχουν, άλλα θα βρίσκονται στη φάση της επίλυσης και όταν εμφανίζονται νέα, θα επιλύονται γρήγορα. Θα υπάρχει καπιταλισμός, δυτικός πολιτισμός, Κυριαρχία; Θα υπάρχει Κράτος, δημοκρατία και αγορά; Θα υπάρχει χρήμα και εμπόρευμα; Η απάντηση που δίνουμε είναι κατηγορηματικά ΟΧΙ. Να λοιπόν τι θα συμβεί εάν επιλυθούν τα κοινωνικά προβλήματα: ο δυτικός πολιτισμός, ο καπιταλισμός, η Κυριαρχία, το Κράτος, η Δημοκρατία, το εμπόρευμα, η αγορά, το χρήμα θα καταρρεύσουν. Όσο θα επιλύονται τα κοινωνικά προβλήματα, τόσο θα συρρικνώνονται και θα καταρρέουν όλες οι παραπάνω ιστορικές μορφές της Κυριαρχίας, της αρπαγής και της καταστροφής του κοινωνικού πλούτου.
Το γνωρίζουν αυτό οι Κύριοι; Αφελής, αφελέστατη – άρα σημαντικότατη – ερώτηση. Και βέβαια το γνωρίζουν. Αλίμονο εάν δεν το γνώριζαν! Είμαστε τόσο βέβαιοι όσο ότι αύριο ο ήλιος θα ανατείλει. Κατά συνέπεια, το ίδιο βέβαιοι είμαστε ότι μεταξύ της επίλυσης και της μη επίλυσης των προβλημάτων επιλέγουν συνειδητά το δεύτερο. Ταυτόχρονα όμως οφείλουν, είναι αναγκασμένοι να προσποιούνται ότι επιθυμούν και επιδιώκουν την επίλυσή τους. Με αυτό το τρόπο, με αυτή την απάτη, όπως θα δούμε στην Απατητική, αποσπούν την αφοσίωση των υποτελών Παραγωγών και νομιμοποιούν τον λόγο ύπαρξής τους. Είμαστε εδώ για να επιλύσουμε τα προβλήματα. Εμείς γνωρίζουμε πως να επιλυθούν, εμείς είμαστε οι ειδικοί, εμείς είμαστε οι σωτήρες σας, οι προστάτες σας. Η διαιώνιση της σωτηρίας και της προστασίας, το ίδιο πράγμα είναι ( ο Σωτήρας είναι Νταβατζής ), απαιτεί την διαιώνιση της ύπαρξης των προβλημάτων, δηλαδή την συστηματική, οργανωμένη, συνειδητή και προγραμματισμένη αποτροπή της επίλυσής τους. Χωρίς την διαρκή ύπαρξη πολλών προβλημάτων δεν μπορεί να υπάρξει Κυριαρχία. Για να υπάρχει και να αναπαράγεται πρέπει όχι μόνο να αναπαράγει τα προβλήματα, όχι μόνο να τα διαχειρίζεται προς όφελός της (με κριτήριο δηλαδή την πολυπόθητη ισχυροποίησή της) αλλά και να τα προκαλεί, να τα κατασκευάζει, να τα παράγει. Η Κυριαρχία είναι η συστηματική παραγωγή κοινωνικών προβλημάτων. Εάν κάποτε ο Κύριος έβρισκε καταφύγιο σε υψηλούς και απόκρημνους βραχώδεις λόφους όπου έκτιζε ψηλά τείχη για να οχυρωθεί, σήμερα η πιο αποτελεσματική του οχύρωση είναι τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα. Πολιτισμός για τον Κύριο είναι η οικοδόμηση απόρθητων φρουρίων – το λέει η ίδια η λέξη. Η αρχική σημασία της πόλεως είναι φρούριο κτισμένο πάνω σε απόκρημνο βραχώδη λόφο: όταν λησμονήθηκε αυτή η σημασία το επίθετο ακρο- υπενθύμιζε την αρχική σημασία. Δεν είναι τυχαίο ότι από αυτή τη λέξη, μέσω της πολιτείας και της λατινικής απόδοσης του όρου, προήλθαν τα polizia, Polizei, police (αστυνομία). Για τον σημερινό Κύριο, πολιτισμός είναι η οχύρωση πίσω από τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα, η υπεράσπισή τους, η αποτροπή της επίλυσής τους. Εάν αυτά επιλυθούν, διατείνεται ο Κύριος, ο πολιτισμός θα καταρρεύσει. Για τον Κύριο, η υπεράσπιση του πολιτισμού και η υπεράσπιση της ύπαρξης των παγκόσμιων κοινωνικών προβλημάτων είναι το ένα και το αυτό.
Βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με ένα κοσμοϊστορικής σημασίας δίλημμα: τι θα επιλέξουμε; Θα υπερασπιστούμε τον δυτικό πολιτισμό και τα κοινωνικά προβλήματα ή θα τα επιλύσουμε και θα καταργήσουμε την μόνη Κυριαρχία (δυτική) που απόμεινε; Οι Κύριοι δεν έχουν αυταπάτες και έχουν επιλέξει. Οι υποτελείς Παραγωγοί που δεν έχουν αυταπάτες, έχουν επιλέξει. Μεταξύ αυτών, ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, ίσως το μεγαλύτερο, θεωρεί ότι τα προβλήματα μπορούν να λυθούν από τον Κύριο καπιταλιστή, ότι πραγματικά ενδιαφέρεται γι αυτά. Είμαι κάτι παραπάνω από βέβαιος ότι ο αριθμός των υποτελών Παραγωγών που έχουν πεισθεί ότι ο καπιταλισμός και ο Κύριος θα επιλύσουν τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα θα μειώνεται διαρκώς, επιταχύνοντας και κλιμακώνοντας την εν εξελίξει παγκόσμια πνευματική επανάσταση, προμήνυμα της παγκόσμιας κοινωνικής αντίστοιχης. Όσο τα προβλήματα θα επιδεινώνονται, τόσο η διαδικασία θα επιταχύνεται. Ο Κύριος πολύ σύντομα θα βρεθεί σε αδιέξοδο και η μόνη επιλογή που θα έχει είναι η τακτική υποχώρηση. Εν τω μεταξύ, θα επιχειρήσει όχι να επιλύσει τα προβλήματα αλλά να τα εξαλείψει. Εάν όμως αυτή η επιλογή είχε αποτελέσματα στο παρελθόν, σήμερα μπορεί να προκαλέσει την καταστροφή της ίδιας της ζωής, την αυτοακύρωση της Κυριαρχίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, υποστήριζε ένας εξαίρετος δάσκαλος, άρα και προφήτης, ο Αισχύλος, το μόνο που απομένει να κάνει ο Κύριος είναι να ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΕΙ. Θα εξετάσουμε διεξοδικά αυτό το ζήτημα στην εισαγωγή στον Προμηθέα Δεσμώτη.
Σας εύχομαι υγεία και χαρά και σας χαιρετώ με δύο στίχους (539-540) από τους Επτά επί Θήβας του ίδιου ποιητή, στους οποίους για πρώτη φορά (468/7 π. Χ.) διαβάζουμε τη λέξη πρόβλημα: τό γάρ πόλεως ὄνειδος ἐν χαλκηλάτῳ / σάκει, κυκλωτῷ σώματος προβλήματι . . . ἐνώμα. Γιατί εκουνούσε στη χαλκόδετη του ασπίδα – το κυκλωτό προφύλαγμα του σώματος του – της πόλεώς μας τόνειδος (μτφρ. Ι. Γρυπάρης). Η ασπίδα είναι πρόβλημα, τίθεται προ του βλήματος. Σήμερα, το πρόβλημα είναι ασπίδα, τίθεται προ της παγκόσμιας πνευματικής και κοινωνικής επανάστασης για να την επισπεύσει.
φίλες και φίλοι, γεια σας και χαρά σας
Το πρώτο, λογικά και χρονικά, ερώτημα που διατυπώνουμε στην Σχολή είναι: πως φτάσαμε εδώ; Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι αν κομβικής σημασίας, το ερώτημα είναι ολοφάνερα ασαφές και γενικόλογο και πιθανότατα να αναδειχτεί σε πηγή σύγχυσης παρά πνευματικής διαύγειας. Είναι κομβικής σημασίας διότι καταγράφει την ανησυχία και την αγωνία μας για το μέλλον. Ένα μέλλον στο οποίο ο Κύριος έχει διεισδύσει (penetration σημαίνει διείσδυση αλλά και διορατικότητα) έχοντας για βάση (fort, kremlin, burg, κάστρο, οχυρό, φρούριο, πόλις, κλπ) το παρόν, και το έχει αποικίσει, το έχει κατακτήσει. Η βεβαιότητα ότι οι υποτελείς Παραγωγοί του κοινωνικού πλούτου μπορούν να απελευθερώσουν το μέλλον ερείδεται στην πάγκοινη συνειδητοποίηση ότι ο Κύριος είναι εξαρτώμενος από τον Παραγωγό του κοινωνικού πλούτου, ότι είναι εγγενώς ενδεής και αυτός είναι ο λόγος που ή έσχατη ισχύς του, το έσχατο καταφύγιό του είναι τα όπλα, τα μέσα παραγωγής εξόντωσης, αρπαγής και καταστροφής. Εάν κάποτε το Κράτος απομείνει με δυο υπουργεία, το ένα θα είναι το υπουργείο Αρπαγής (Οικονομίας, Οικονομικών, Ανάπτυξης, κλπ) και το άλλο της Καταστολής (Εσωτερικών, Δημόσιας Τάξης, Εθνικής Άμυνας). Αυτός είναι και ο λόγος που οι γαιοκτήμονες δουλοκτήτες της Αρχαίας Ελλάδας υποστήριζαν ότι το γαρ παρόν βαρύ τους υπηκόοις (Θουκυδίδης). Κατά συνέπεια, η απελευθέρωση του μέλλοντος δεν είναι τίποτα άλλο παρά η απελευθέρωση του παρόντος, το οποίο διαρκεί τόσο όσο και το μέλλον: πολύ.
Το ερώτημα “πως φτάσαμε εδώ” είναι ένας κόμβος, ένας τόπος συνάντησης ερωτημάτων. Να ένα από αυτά: γιατί εδώ και πάνω από 2.500 χρόνια τα κοινωνικά προβλήματα, με την ευρεία σημασία του όρου (συμπεριλαμβάνω, π.χ., και την καταστροφή της φύσης), πολλαπλασιάζονται και επιδεινώνονται; Πότε άλλοτε η Γη και οι ανθρώπινες κοινωνίες αντιμετώπιζαν τόσα πολλά και τόσο οξυμένα προβλήματα όσο σήμερα; Ποτέ! . Αντιμετωπίζουμε το φάσμα της καταστροφής της ζωής – ένα φάσμα που δεν το προκάλεσαν οι Βουσμάνοι της Καλαχάρι ούτε οι χωρικοί της Βολιβίας, για να περιοριστώ σε αυτούς. Γιατί συσσωρεύονται τα προβλήματα το ένα πάνω στο άλλο και δεν επιλύονται; Είναι άλυτα ή αποτρέπεται η λύσή τους; Ποιο πρόβλημα είναι άλυτο; Η πείνα; Η έλλειψη στέγης; Η φτώχεια; Η ανεργία; Το αυτοκίνητο; Οι πόλεμοι; Ποιο; Δεν υπάρχει ούτε ένα πρόβλημα που να μην μπορεί να επιλυθεί. Ούτε ένα. Είναι τόσος ο πλούτος, οι γνώσεις και ο χρόνος που διαθέτουμε ώστε θα μπορούσαμε μέσα σε ένα πολύ χρονικό διάστημα να επιλύσουμε τα πιο σημαντικά από αυτά, αυτά που γεννούν όλα τα άλλα. Και όμως, δεν επιλύονται! Παρόλο που είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι αύριο θα είναι πιο πολλά και πιο οξυμένα, μιας και κάθε πρόβλημα γεννά άλλα προβλήματα (ο αριθμός τους εξαρτάται από το χρόνο της ζωής ενός προβλήματος). Γιατί δεν επιλύονται; Ποιος αποτρέπει την επίλυσή τους;
Να που φτάσαμε: η συνειδητή και προγραμματισμένη αποτροπή της επίλυσης των προβλημάτων συνυπάρχει με την επιθυμία και την δυνατότητα επίλυσής τους. Την πρώτη κατάσταση την αποκαλώ Κόλαση και την δεύτερη Παράδεισο. Κόλαση θα πει τιμωρία και δεν υπάρχει χειρότερη τιμωρία από την συνειδητή ή ασυνείδητη αποφυγή της αντιμετώπισης ενός προβλήματος. Φίλες και φίλοι, αυτή είναι η Κόλαση. Δεν υπάρχει καμιά απολύτως αμφιβολία ότι ζούμε στην Κόλαση. Την δεύτερη κατάσταση την αποκαλώ Παράδεισο. Παράδεισος δεν είναι ένα μέρος όπου οι άνθρωποι, πριν ή μετά τον θάνατο, ζουν ξέγνοιαστοι χωρίς στερήσεις, άγχος και συγκρούσεις. Παράδεισος είναι η ικανότητα και η δυνατότητα των κοινωνιών να αντιμετωπίζουν όσο πιο γρήγορα, όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται τα προβλήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν. Και προκύπτουν διότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τις συνέπειες των πράξεων μας, τις συνέπειες των λύσεων που εφαρμόζουμε. Φτιάξαμε ψυγεία για να συντηρούμε τα τρόφιμα, αλλά καταστρέφουμε το όζον. Το γνωρίζαμε; Όχι! Φτιάξαμε βενζινοκινητήρες αλλά καταστρέφουμε το περιβάλλον και αλλάζουμε το κλίμα. Το γνωρίζαμε; Όχι! Συνεχίσουμε ακάθεκτοι να παράγουμε μηχανές εσωτερικής καύσης και να προκαλούμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου; Συνεχίζουμε. Γιατί;
Το ερώτημα λοιπόν πως φτάσαμε εδώ μπορεί να αναλυθεί σε δύο: πως φτάσαμε στα πρόθυρα της έσχατης Κόλασης (με το ενδεχόμενο της Αποκάλυψης μπροστά μας), πως φτάσαμε στον έσχατο Παράδεισο, να έχουμε την δυνατότητα να αντιμετωπίσουμε ταχύτατα και αποτελεσματικότατα τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα; Μια απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, αυτήν που εγώ δίνω, θα βρείτε στο Αδρομερές σκιαγράφημα δυο παγκόσμιων ιστοριών, όπου διαβάζω την παγκόσμια ιστορία υπό το πρίσμα της Κόλασης (της Κυριαρχίας) και του Παραδείσου (του Κομμουνισμού). Θα το πω άλλη μια φορά: ο κομμουνισμός είναι η ικανότητα και η δυνατότητα μιας κοινωνίας, μιας ομάδας, να εντοπίζει και αν επιλύει γρήγορα και αποτελεσματικά τα προβλήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν και τα οποία, αν παραμείνουν άλυτα θα προκαλέσουν κι άλλα. Το γεγονός ότι η Κόλαση και ο Παράδεισος συνυπάρχουν, ότι συνυπάρχει η αποτροπή και η δυνατότητα / ικανότητα επίλυσης των προβλημάτων, σημαίνει ότι η Κόλαση, η Κυριαρχία συνυπάρχει με τον Παράδεισο, τον Κομμουνισμό: τη συμβίωση, τη συνεργασία, την κοινοχρησία, την κοινοκτησία, τη δημιουργική σύγκρουση, που είναι οι υλικές συνθήκες οι οποίες επιτρέπουν τον γρήγορο εντοπισμό και την αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων. Ο Κομμουνισμός προϋπήρχε της Κυριαρχίας, της αρπαγής και της καταστροφής του συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου, και συνυπάρχει με αυτήν. Δεν υπήρξε, δεν υπάρχει, δεν θα υπάρξει κοινωνία που να μην είναι κομμουνιστική. Τα καλά του δυτικού πολιτισμού, του κράτους δικαίου και πρόνοιας, της (αστικής κοινοβουλευτικής) δημοκρατίας δεν είναι καλά του δυτικού πολιτισμού, του κράτους και της δημοκρατίας: είναι τα κομμουνιστικά στοιχεία που συνυπάρχουν με την Κυριαρχία, η οποία βέβαια δεν θέλει ούτε να τα βλέπει, ούτε να ακούει ηι’ αυτά. Είναι, μαζί με τον Θάνατο, οι αήττητοι εχθροί του Κυρίου.
Και ερχόμαστε να θέσουμε ένα ερώτημα το οποίο προκαλεί την αναγκαιότητα συγκρότησης της Προβληματουργικής. Ο όρος προβληματουργική (τέχνη) έχει πλασθεί από τον Πλάτωνα, θα τον διαβάσετε στον διάλογο “Πολιτικός” (280a), και χρησιμοποιήθηκε και από τον γραμματικό Πολυδεύκη στα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα με άλλη σημασία. Στην επόμενη διάλεξη θα καταπιαστούμε με τον πλατωνικό όρο και τη σημασία που έχει. Προβληματουργική τέχνη (ή επιστήμη) είναι η τέχνη της παραγωγής προβλημάτων. Θα δούμε ότι άλλο πράγμα εννοεί ο Πλάτων (και ο Πολυδεύκης) με τον όρο πρόβλημα κι άλλο εμείς. Πρόκειται όμως για την ίδια λέξη. Το πρώτο λοιπόν που πρέπει να κάνουμε είναι να μελετήσουμε την αρχική σημασία και την σημασιολογική εξέλιξη του όρου “πρόβλημα” και θα το κάνουμε στην προσεχή διάλεξη. Ποιο όμως ερώτημα επιβάλλει την συγκρότηση της σημερινής Προβληματουργικής; Το εξής: τι θα συμβεί εάν επιλυθούν τα πολλά και παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα; Το ζήτημα εάν κάτι τέτοιο είναι δυνατόν το έχουμε εξετάσει και έχουμε απαντήσει καταφατικά. Προφανώς, το ερώτημα δεν έχει νόημα γι’ αυτούς που αρνούνται μια τέτοια δυνατότητα. Θα προτείνω λοιπόν να εκλάβουμε το ερώτημα ως άσκηση λογικής, καλλιέργειας του πνεύματος. Τι θα συμβεί; Η πρώτη απλοϊκή απάντηση είναι: πολύ ωραία, πολλά κοινωνικά προβλήματα δεν θα υπάρχουν, άλλα θα βρίσκονται στη φάση της επίλυσης και όταν εμφανίζονται νέα, θα επιλύονται γρήγορα. Θα υπάρχει καπιταλισμός, δυτικός πολιτισμός, Κυριαρχία; Θα υπάρχει Κράτος, δημοκρατία και αγορά; Θα υπάρχει χρήμα και εμπόρευμα; Η απάντηση που δίνουμε είναι κατηγορηματικά ΟΧΙ. Να λοιπόν τι θα συμβεί εάν επιλυθούν τα κοινωνικά προβλήματα: ο δυτικός πολιτισμός, ο καπιταλισμός, η Κυριαρχία, το Κράτος, η Δημοκρατία, το εμπόρευμα, η αγορά, το χρήμα θα καταρρεύσουν. Όσο θα επιλύονται τα κοινωνικά προβλήματα, τόσο θα συρρικνώνονται και θα καταρρέουν όλες οι παραπάνω ιστορικές μορφές της Κυριαρχίας, της αρπαγής και της καταστροφής του κοινωνικού πλούτου.
Το γνωρίζουν αυτό οι Κύριοι; Αφελής, αφελέστατη – άρα σημαντικότατη – ερώτηση. Και βέβαια το γνωρίζουν. Αλίμονο εάν δεν το γνώριζαν! Είμαστε τόσο βέβαιοι όσο ότι αύριο ο ήλιος θα ανατείλει. Κατά συνέπεια, το ίδιο βέβαιοι είμαστε ότι μεταξύ της επίλυσης και της μη επίλυσης των προβλημάτων επιλέγουν συνειδητά το δεύτερο. Ταυτόχρονα όμως οφείλουν, είναι αναγκασμένοι να προσποιούνται ότι επιθυμούν και επιδιώκουν την επίλυσή τους. Με αυτό το τρόπο, με αυτή την απάτη, όπως θα δούμε στην Απατητική, αποσπούν την αφοσίωση των υποτελών Παραγωγών και νομιμοποιούν τον λόγο ύπαρξής τους. Είμαστε εδώ για να επιλύσουμε τα προβλήματα. Εμείς γνωρίζουμε πως να επιλυθούν, εμείς είμαστε οι ειδικοί, εμείς είμαστε οι σωτήρες σας, οι προστάτες σας. Η διαιώνιση της σωτηρίας και της προστασίας, το ίδιο πράγμα είναι ( ο Σωτήρας είναι Νταβατζής ), απαιτεί την διαιώνιση της ύπαρξης των προβλημάτων, δηλαδή την συστηματική, οργανωμένη, συνειδητή και προγραμματισμένη αποτροπή της επίλυσής τους. Χωρίς την διαρκή ύπαρξη πολλών προβλημάτων δεν μπορεί να υπάρξει Κυριαρχία. Για να υπάρχει και να αναπαράγεται πρέπει όχι μόνο να αναπαράγει τα προβλήματα, όχι μόνο να τα διαχειρίζεται προς όφελός της (με κριτήριο δηλαδή την πολυπόθητη ισχυροποίησή της) αλλά και να τα προκαλεί, να τα κατασκευάζει, να τα παράγει. Η Κυριαρχία είναι η συστηματική παραγωγή κοινωνικών προβλημάτων. Εάν κάποτε ο Κύριος έβρισκε καταφύγιο σε υψηλούς και απόκρημνους βραχώδεις λόφους όπου έκτιζε ψηλά τείχη για να οχυρωθεί, σήμερα η πιο αποτελεσματική του οχύρωση είναι τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα. Πολιτισμός για τον Κύριο είναι η οικοδόμηση απόρθητων φρουρίων – το λέει η ίδια η λέξη. Η αρχική σημασία της πόλεως είναι φρούριο κτισμένο πάνω σε απόκρημνο βραχώδη λόφο: όταν λησμονήθηκε αυτή η σημασία το επίθετο ακρο- υπενθύμιζε την αρχική σημασία. Δεν είναι τυχαίο ότι από αυτή τη λέξη, μέσω της πολιτείας και της λατινικής απόδοσης του όρου, προήλθαν τα polizia, Polizei, police (αστυνομία). Για τον σημερινό Κύριο, πολιτισμός είναι η οχύρωση πίσω από τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα, η υπεράσπισή τους, η αποτροπή της επίλυσής τους. Εάν αυτά επιλυθούν, διατείνεται ο Κύριος, ο πολιτισμός θα καταρρεύσει. Για τον Κύριο, η υπεράσπιση του πολιτισμού και η υπεράσπιση της ύπαρξης των παγκόσμιων κοινωνικών προβλημάτων είναι το ένα και το αυτό.
Βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με ένα κοσμοϊστορικής σημασίας δίλημμα: τι θα επιλέξουμε; Θα υπερασπιστούμε τον δυτικό πολιτισμό και τα κοινωνικά προβλήματα ή θα τα επιλύσουμε και θα καταργήσουμε την μόνη Κυριαρχία (δυτική) που απόμεινε; Οι Κύριοι δεν έχουν αυταπάτες και έχουν επιλέξει. Οι υποτελείς Παραγωγοί που δεν έχουν αυταπάτες, έχουν επιλέξει. Μεταξύ αυτών, ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, ίσως το μεγαλύτερο, θεωρεί ότι τα προβλήματα μπορούν να λυθούν από τον Κύριο καπιταλιστή, ότι πραγματικά ενδιαφέρεται γι αυτά. Είμαι κάτι παραπάνω από βέβαιος ότι ο αριθμός των υποτελών Παραγωγών που έχουν πεισθεί ότι ο καπιταλισμός και ο Κύριος θα επιλύσουν τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα θα μειώνεται διαρκώς, επιταχύνοντας και κλιμακώνοντας την εν εξελίξει παγκόσμια πνευματική επανάσταση, προμήνυμα της παγκόσμιας κοινωνικής αντίστοιχης. Όσο τα προβλήματα θα επιδεινώνονται, τόσο η διαδικασία θα επιταχύνεται. Ο Κύριος πολύ σύντομα θα βρεθεί σε αδιέξοδο και η μόνη επιλογή που θα έχει είναι η τακτική υποχώρηση. Εν τω μεταξύ, θα επιχειρήσει όχι να επιλύσει τα προβλήματα αλλά να τα εξαλείψει. Εάν όμως αυτή η επιλογή είχε αποτελέσματα στο παρελθόν, σήμερα μπορεί να προκαλέσει την καταστροφή της ίδιας της ζωής, την αυτοακύρωση της Κυριαρχίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, υποστήριζε ένας εξαίρετος δάσκαλος, άρα και προφήτης, ο Αισχύλος, το μόνο που απομένει να κάνει ο Κύριος είναι να ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΕΙ. Θα εξετάσουμε διεξοδικά αυτό το ζήτημα στην εισαγωγή στον Προμηθέα Δεσμώτη.
Σας εύχομαι υγεία και χαρά και σας χαιρετώ με δύο στίχους (539-540) από τους Επτά επί Θήβας του ίδιου ποιητή, στους οποίους για πρώτη φορά (468/7 π. Χ.) διαβάζουμε τη λέξη πρόβλημα: τό γάρ πόλεως ὄνειδος ἐν χαλκηλάτῳ / σάκει, κυκλωτῷ σώματος προβλήματι . . . ἐνώμα. Γιατί εκουνούσε στη χαλκόδετη του ασπίδα – το κυκλωτό προφύλαγμα του σώματος του – της πόλεώς μας τόνειδος (μτφρ. Ι. Γρυπάρης). Η ασπίδα είναι πρόβλημα, τίθεται προ του βλήματος. Σήμερα, το πρόβλημα είναι ασπίδα, τίθεται προ της παγκόσμιας πνευματικής και κοινωνικής επανάστασης για να την επισπεύσει.